Với một nửa tấm áo, bạn sẽ làm gì?

Tân binh

Sabaria → Ticinum (nay là Szombathely, Hungary → Pavia, Ý)

• Ngài sinh ra ở rìa Đế quốc. Cha ngài đi lính, leo dần lên tới chức quan chỉ huy quân sự (tribunus), và tin các thần cũ.
• Mười tuổi, cậu bé trốn nhà chạy đến nhà thờ. Mười hai tuổi, cậu muốn vào sa mạc.
• Mười lăm tuổi, có sắc lệnh của hoàng đế gọi con trai các cựu binh. Chính cha cậu đem nộp cậu.
• Họ xiềng cậu lại, bắt tuyên thệ, rồi cấp cho một người hầu.
• Cậu lau giày cho người hầu. Cậu hầu bàn cho anh ta.

Ghi chú bên lềSinh khoảng năm 316 theo cách tính cũ, khoảng năm 336 theo các nghiên cứu gần đây. Tôi chưa bao giờ hỏi ngài. Có hỏi thì ngài cũng lảng sang chuyện khác.

Tấm áo choàng

Amiens

• Một người trần truồng ở cổng thành, đang xin ăn. Ai cũng đi ngang qua.
• Martinô đã cho hết những thứ khác rồi. Chỉ còn tấm áo choàng nhà binh trên lưng.
• Thế là anh rút gươm, cắt nó làm đôi.
• Có người cười anh lính mặc nửa tấm áo. Người khác, của cải nhiều hơn hẳn, thì im lặng.
• Đêm ấy anh nằm mơ. Chúa Kitô đang mặc nửa tấm áo anh đã cho đi.

“Martinô, tuy mới chỉ là dự tòng, đã lấy chiếc áo choàng này mà mặc cho Ta!”

Ghi chú bên lềAnh chịu phép rửa năm mười tám tuổi. Giấc mơ không làm anh tự cao. Tôi đã kiểm tra.

Lời từ chối

Worms, năm 356

• Đêm trước một trận đánh, Caesar Julianô phát tiền thưởng, từng người một.
• Đến tên Martinô. Anh không nhận vàng.
• Julianô gọi anh là đồ hèn.
• Vậy mai cứ cho tôi ra trước, anh nói. Không khiên, không mũ sắt. Tôi sẽ đi trước hàng quân.
• Họ nhốt anh lại để buộc anh giữ lời. Rạng sáng, quân địch cử sứ giả đến xin hòa.

“Tôi là lính của Chúa Kitô, tôi không thể chiến đấu.”

Ghi chú bên lềSáng hôm ấy không ai chết. Tôi nghĩ đó mới là điều cốt yếu.

Người học việc

Poitiers, rồi dãy Alpes

• Rời quân ngũ, ngài tìm đến Thánh Hilariô, giám mục thành Poitiers, bộ óc sắc bén nhất xứ Gallia.
• Hilariô muốn phong ngài làm phó tế. Martinô nói mình không xứng. Hết lần này đến lần khác.
• Hilariô bèn đề nghị chức thấp nhất trong Giáo hội. Chức ấy thì ngài nhận.
• Băng qua dãy Alpes về thăm cha mẹ, ngài bị phục kích. Một lưỡi rìu vung lên. Một tên cướp khác cản lại.
• Bị trói, bị hỏi có sợ không, ngài đáp rằng chưa bao giờ thấy yên tâm đến thế. Ngài nói ngài chỉ thương cho kẻ đang cầm sợi dây.

Ghi chú bên lềTên cướp dẫn ngài trở lại đường cái, về sau đi tu làm đan sĩ. Người ta nói chuyện này do chính anh ta kể.

Túp lều

Ligugé, rồi Marmoutier bên cạnh Tours

• Làm giám mục rồi, ngài vẫn không chịu sống như giám mục.
• Cách Tours hai dặm, giữa một vách đá và một khúc quanh của sông Loire, ngài dựng một túp lều gỗ.
• Khoảng tám mươi người theo ngài. Phần đông đục phòng ở ngay trong đá mềm.
• Không ai có của riêng. Không ai mua, không ai bán.
• Chỉ một việc tay chân được phép làm: chép sách.

Ghi chú bên lềNhiều người trong số họ xuất thân nhà khá giả, quen giường êm. Tôi nhắc chuyện đó vì tôi cũng vậy.

Vụ bắt cóc

Tours, năm 371

• Tours muốn ngài làm giám mục. Ngài thì không đời nào gật đầu.
• Thế là một người tên Ruricius quỳ xuống, van ngài đến với người vợ đang hấp hối. Chẳng có người vợ hấp hối nào cả.
• Dân thành đứng kín hai bên đường. Họ áp giải ngài vào thành như một tù nhân.
• Vài giám mục từ nơi khác đến thì bĩu môi: áo quần bẩn, tóc tai bù xù, không ra dáng giám mục.
• Rồi có người mở ngẫu nhiên sách Thánh vịnh và đọc to một câu. Câu ấy gọi đúng tên kẻ chống đối to tiếng nhất, giám mục Defensor. Đám đông reo ầm lên.

Ghi chú bên lềCâu ấy kết thúc: “…để đánh bại kẻ thù và kẻ bênh vực.” Trong bản Latinh chúng tôi dùng, chữ đó là defensorem.

Người kiểm chứng

Gần Tours, và một ngôi làng có cây thông

• Dân chúng cầu nguyện bên một ngôi mộ ven đường, bảo rằng đó là mộ một vị tử đạo. Các giám mục đời trước đã đặt một bàn thờ ở đó.
• Martinô hỏi các linh mục cao niên nhất một cái tên và một ngày tháng. Không ai biết điều nào.
• Ngài không lui tới đó cho đến khi biết rõ. Rồi ngài cho dỡ bàn thờ.
• Ở một nơi khác, dân làng thách ngài đứng vào chỗ cây thông thiêng của họ sẽ đổ xuống.
• Ngài đứng đó. Tôi thuật lại rằng cây đổ về phía bên kia.

Ghi chú bên lềTôi không có mặt ở chỗ cây thông. Tôi đã nói chuyện với những người có mặt. Bạn cứ tự xét.

Bữa tiệc và Ma quỷ mặc áo tía

Trier, và một căn phòng ở Marmoutier

• Tại bàn tiệc của hoàng đế ở Trier, Maximô cho đưa chén của mình đến Martinô trước, để tỏ lòng trọng vọng.
• Martinô uống, rồi trao chén cho linh mục đi cùng ngài. Không trả lại cho hoàng đế.
• Một đêm khác, khi ngài ở một mình trong phòng, một hình bóng hiện ra: áo tía, mũ miện vàng, giày vàng, ánh sáng tràn khắp nơi.
• “Ta là Chúa Kitô,” nó nói. Martinô không nói gì. Nó nói lại lần nữa.

“Ta sẽ không bao giờ tin Chúa Kitô đã đến, trừ phi ta thấy Người mang trên thân mình các dấu Thập Giá.”

Ánh sáng tắt. Không có sẹo thì không phải Chúa Kitô.

Ghi chú bên lềChuyện này chính ngài kể cho tôi.

Chuyến đi cuối cùng

Candes → Tours, tháng 11 năm 397

• Già và kiệt sức, ngài vẫn đến Candes vì các linh mục ở đó đang cãi nhau.
• Ngài giảng hòa cho họ. Rồi cơn sốt ập đến.
• Ngài không chịu nằm nệm. Ngài nằm trên tro.
• Ngài qua đời ngày 8 tháng 11. Người ta chở ngài bằng thuyền ngược sông Loire, hai bên bờ đầy người ca hát.
• Ngài được an táng tại Tours ngày 11 tháng 11. Đến nay đó vẫn là ngày của ngài.

“Lạy Chúa, nếu dân Chúa còn cần đến con, con không từ chối công việc.”

Ghi chú bên lềSách của tôi kết thúc trước chuyện này. Lúc tôi viết xong, ngài vẫn còn sống. Phần còn lại tôi kể trong các lá thư.