Dịch máy, đang được duyệt lại. Mọi góp ý sửa lỗi đều được hoan nghênh.
Cuộc đời Thánh Martinô · Chương III
Chiếc áo choàng cắt đôi ở cổng thành Amiens và thị kiến về Chúa Kitô
Một lần kia, vào lúc trên người chẳng còn gì ngoài vũ khí và một chiếc áo choàng nhà binh đơn sơ, giữa một mùa đông khắc nghiệt hơn thường lệ rất nhiều — lạnh buốt đến nỗi nhiều người chết cóng ngoài đường — Martinô gặp một người nghèo hoàn toàn trần truồng ở cổng thành Amiens. Người hành khất xin khách qua đường thương xót mình, nhưng ai nấy cứ bước đi mà chẳng mảy may để ý đến. Chàng thanh niên đầy lòng tin ấy hiểu ngay rằng, nếu không còn ai khác đến cứu giúp kẻ khốn khổ này, thì chính Thiên Chúa đã trao người ấy cho mình chăm sóc.
Nhưng anh có thể làm gì đây? Anh chẳng còn gì ngoài chiếc áo choàng nhà binh đang khoác, vì mọi thứ khác anh đã cho những người túng thiếu cả rồi. Thế là anh rút thanh gươm đeo bên hông, cắt chiếc áo choàng đúng làm đôi, trao một nửa cho người nghèo và khoác phần còn lại lên vai mình. Chung quanh, một số người chứng kiến cảnh ấy phá lên cười, thấy hình ảnh một người lính với chiếc áo choàng bị cắt mất một nửa thật lố bịch; nhưng nhiều người khác, có lương tri hơn, thì cảm thấy vô cùng hổ thẹn vì đã chẳng làm được điều gì tương tự, trong khi họ thừa phương tiện để cho người kia áo mặc mà bản thân không phải chịu lạnh.
Đêm hôm sau, khi đã thiếp ngủ, Martinô thấy Chúa Kitô trong giấc mơ, mặc chính nửa chiếc áo choàng anh đã cho người hành khất. Anh cảm thấy mình được bảo hãy nhìn kỹ Chúa và nhận ra tấm áo mình đã cho đi. Ngay sau đó, anh nghe Đức Giêsu nói rõ ràng với muôn vàn thiên thần chung quanh Người: “Martinô, tuy mới chỉ là dự tòng, đã lấy chiếc áo choàng này mà mặc cho Ta!”
Đúng như những lời chính Người đã phán trong Tin Mừng — “Mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đã làm cho chính Ta vậy” — Chúa cho thấy bằng cách ấy rằng chính Người đã được che ấm nơi con người nghèo khổ kia; và để xác nhận giá trị của cử chỉ ấy, Người đã muốn hiện ra trong đúng mảnh vải mà người hành khất đã nhận. Dù được thị kiến này, Martinô không hề sinh lòng tự mãn. Trái lại: nhận ra trong tất cả những điều ấy lòng nhân hậu của Thiên Chúa, vừa tròn mười tám tuổi anh đã vội xin chịu phép rửa. Dù vậy, anh không rời quân ngũ ngay, vì đã nhượng bộ trước lời nài nỉ khẩn khoản của viên chỉ huy của mình, vốn là bạn thân và ở chung lều với anh; bởi viên chỉ huy này hứa với anh rằng, ngay khi mãn hạn quân dịch của chính mình, ông cũng sẽ từ bỏ cuộc sống thế gian. Bám vào lời hứa ấy, Martinô ở lại quân đội gần hai năm nữa sau khi chịu phép rửa, dù lúc đó anh chỉ còn là lính trên danh nghĩa.
Chúng ta vừa đọc tình tiết nổi tiếng nhất trong cuộc đời Thánh Martinô, diễn ra ở cổng thành Samarobriva Ambianorum — thành phố Amiens ngày nay, ở miền bắc nước Pháp — trong một mùa đông giá buốt vào những năm 330 hoặc những năm 350. Ba điều thú vị sau đây làm cho cảnh này càng thêm sống động:
1. Vì sao Martinô cắt đôi chiếc áo choàng thay vì cho cả chiếc? Trong đội cận vệ hoàng đế Rôma, chiếc áo choàng nhà binh màu trắng hoặc đỏ thắm (chlamys, mùa đông thường được lót da cừu) là một phần của quân phục theo quy định: một nửa thuộc về Nhà nước Rôma, nửa kia do người lính tự trả tiền. Nếu một người lính ra duyệt binh mà không có áo choàng, anh ta sẽ bị phạt vì làm mất quân trang! Khi dùng gươm cắt đôi chiếc áo, Martinô đã cho đi tất cả những gì là của mình và giữ lại phần bắt buộc — và trông anh buồn cười (truncatus habitu) đến nỗi người qua đường phải bật cười.
2. Nửa chiếc áo choàng của Martinô đã sinh ra các từ “chapel” và “chaplain” như thế nào: Nhiều thế kỷ sau, nửa chiếc áo choàng này của Thánh Martinô (trong tiếng Latinh hậu kỳ gọi là cappa, “áo choàng nhỏ”) trở thành thánh tích quý giá nhất của các vua người Frank, những người thậm chí còn mang nó theo khi ra trận. Ngôi đền nhỏ nơi họ cất giữ cappa của Thánh Martinô dần được gọi là capella (“nơi để chiếc áo choàng nhỏ”), còn các linh mục được giao trông coi nó là các capellani. Đó chính là nguồn gốc trực tiếp của các từ tiếng Anh chapel và chaplain (cùng những từ họ hàng trong nhiều ngôn ngữ châu Âu) — mà tiếng Việt gọi là nhà nguyện và tuyên úy!
3. Còn “Mùa hè Thánh Martinô” thì sao? Như bạn thấy qua bản văn gốc của Sulpicius Severus, vào thế kỷ IV chưa hề có truyền thuyết về việc mặt trời ló ra khỏi mây đúng lúc ấy. Truyền thống dân gian đó xuất hiện nhiều thế kỷ sau, khi lễ kính ngày an táng Thánh Martinô (ngày 11 tháng 11) trùng với kiểu thời tiết thường gặp vào giữa tháng 11 — một chuỗi ngày nắng ấm, trời quang trước khi vào đông — và từ đó gắn mãi hơi ấm tình người của cử chỉ chia áo với ánh nắng mùa thu.