Nửa Tấm Áo Choàng11 tháng 11 · Lễ Thánh Martinô
Lễ Thánh Martinô
Một buổi tối tháng 11, từ Bồ Đào Nha đến Estonia, người ta nhóm lửa vì cùng một người.
Superbass · CC BY-SA 4.0
Đức · Áo · Thụy Sĩ
Rước đèn lồng
Khi trời tối, trẻ em cầm đèn lồng giấy đi qua các con phố, phần lớn là đèn tự làm ở trường, và hát những bài ca về Thánh Martinô. Thường có một đội kèn đồng đi cùng. Những đám rước lớn nhất, ở các thị trấn như Kempen và Bocholt, thu hút tới 8.000 người.
Lễ Thánh Martinô là ngày 11 tháng 11. Đó là ngày Martinô được an táng tại Tours năm 397. Không tục lệ nào dưới đây có trong sách của Sulpicius. Chúng hình thành dần trong mười sáu thế kỷ sau đó.
Truyền thống về sau
- 11.11ngày ngài được an táng tại Tours, năm 397
- 27quốc gia và vùng miền trên trang này
- 40ngày chay tịnh từng bắt đầu vào sáng hôm sau
- 8,000người trong những đám rước đèn lồng lớn nhất
Vì sao là ngày 11 tháng 11
Martinô qua đời ngày 8 tháng 11 năm 397 tại Candes. Thi hài ngài được đưa ngược dòng Loire về Tours và an táng ba ngày sau. Giáo hội giữ ngày an táng làm ngày lễ.
Đến thời Trung cổ, ngày này đã thành bản lề của năm nhà nông. Mùa màng đã thu xong, rượu vang mới đã nếm được, gia súc không nuôi nổi qua mùa đông thì đem giết thịt, tiền thuê đất đến hạn và người làm công đổi chủ.
Vì sao có đèn lồng
Ở Đức, Áo, Thụy Sĩ, Hà Lan và vùng Flanders, khi trời tối trẻ em cầm đèn lồng giấy đi qua các con phố và ca hát. Ở nhiều thị trấn, một người khoác áo choàng đỏ cưỡi ngựa dẫn đầu, và cuối buổi người ta diễn lại cảnh ở cổng thành.
Cuộc rước thường kết thúc bên một đống lửa, và các em được phát một chiếc bánh mì ngọt hình người tí hon. Ở vài vùng của Hà Lan, các em lại đi từng nhà, hát để xin kẹo.
Vì sao có ngỗng
Một truyền thuyết về sau kể rằng Martinô trốn trong chuồng ngỗng để khỏi bị đặt làm giám mục, và đàn ngỗng kêu ầm lên làm ngài bị lộ. Sulpicius kể chuyện ngài được chọn theo cách khác, và không nhắc gì đến ngỗng.
Còn một lý do giản dị hơn. Tháng 11 là lúc ngỗng béo, và ngày này là bữa tiệc cuối cùng trước bốn mươi ngày chay tịnh dẫn đến lễ Giáng Sinh, đôi khi gọi là Mùa Chay Thánh Martinô. Ngỗng quay vẫn là món của ngày lễ ở Đức, Áo, Hungary, Séc và miền nam Thụy Điển.
Mùa hè Thánh Martinô
Ở phần lớn châu Âu, đợt thời tiết ấm áp, có nắng quanh ngày lễ được gọi là “mùa hè Thánh Martinô”. Truyền thuyết kể rằng khi Martinô cho đi nửa tấm áo choàng, mây tan và mặt trời ló ra sưởi ấm ngài.
Ngày lễ trông ra sao
Vùng Rhineland
Người cưỡi ngựa khoác áo choàng đỏ
Dẫn đầu đám rước là một người cưỡi ngựa, ăn mặc như lính Rôma. Đến cuối, anh gặp một người ăn xin, và tấm áo choàng lại được cắt đôi lần nữa. Đám rước có tổ chức với một Martinô cưỡi ngựa thành hình ở vùng Rhineland vào khoảng năm 1900.
Đức · Limburg · Flanders
Lửa Thánh Martinô
Cuộc rước thường kết thúc bên một đống lửa. Vào thế kỷ mười lăm, vùng Rhineland đốt nhiều lửa đến mức ngày lễ có biệt danh là ngày tia lửa.
Rhineland · Westphalia · Luxembourg
Người bột
Sau đám rước, mỗi em được phát một hình người làm bằng bột bánh mì ngọt, mắt là nho khô, miệng ngậm một chiếc tẩu nhỏ bằng đất sét trắng. Người ta nói chiếc tẩu tượng trưng cho gậy giám mục.
Hà Lan
Đi từng nhà
Tối 11 tháng 11, trẻ em Hà Lan cầm đèn lồng đi từng nhà, hát để xin kẹo hoặc trái cây. Ngày xưa đèn lồng là những củ cải đường khoét rỗng. Suốt một thời gian dài, đây là ngày người nghèo đi xin; từ thập niên 1920, nó là của mọi đứa trẻ.
Richterswil, Thụy Sĩ
Hai mươi lăm tấn củ cải
Vào thứ Bảy thứ hai của tháng 11, đèn đường ở Richterswil bên hồ Zurich tắt hết, và một đám rước đi qua với đèn lồng và xe diễu hành khắc từ củ cải mùa thu. Người ta trồng khoảng 25 tấn củ cải cho dịp này.
Từ Scania đến Burgenland
Con ngỗng
Ngỗng quay là món của ngày lễ: ăn với bắp cải tím và bánh bột viên ở Đức, với loại bánh dẹt gọi là mlinci ở Slovenia và Croatia, và ở miền nam Thụy Điển thì mở đầu bằng món súp tiết ngỗng nêm gia vị. Đan Mạch đã chuyển gần hết sang vịt, khoảng 600.000 con mỗi năm.
Bồ Đào Nha
Magusto
Bạn bè và gia đình quây quần bên đống lửa, nướng hạt dẻ trong than hồng và nếm rượu vang mới, bên cạnh là água-pé nhẹ hoặc jeropiga ngọt. Người ta đùa giỡn, ca hát và bôi tro lên mặt nhau.
Galicia, Tây Ban Nha
Magosto
Từ lễ Các Thánh đến Lễ Thánh Martinô, miền bắc Tây Ban Nha nướng hạt dẻ, ăn với chorizo và rượu vang mới. Ở Ourense, nơi nhận Martinô làm thánh bổn mạng, ngày 11 tháng 11 cả thành phố kéo lên đồi để nướng.
Poznań, Ba Lan
Chiếc bánh sừng bò có giấy chứng nhận
Một chiếc bánh ngàn lớp hình móng ngựa, nhân hạt anh túc trắng, các loại hạt và nho khô. Chuyện kể rằng năm 1891, một cha xứ kêu gọi giáo dân làm điều gì đó cho người nghèo, và một người thợ bánh đã làm những chiếc bánh sừng bò để người giàu mua, còn người nghèo được phát. Tên bánh được Liên minh châu Âu bảo hộ từ năm 2008.
Poznań, Ba Lan
Con phố mừng lễ bổn mạng
Từ năm 1993, Poznań tổ chức diễu hành dọc con phố mang tên Święty Marcin. Một người cưỡi ngựa đóng vai vị thánh dẫn đầu và được thị trưởng trao chìa khóa thành phố.
Malta
Chiếc túi
Trẻ em Malta được tặng một túi vải đựng óc chó, hạt phỉ, hạnh nhân, hạt dẻ, sung khô và trái cây, trên cùng là một ổ bánh mì ngọt. Ngày trước, các loại hạt là để chơi trò chơi.
Tours, Pháp
Nơi mọi chuyện bắt đầu
Martinô được an táng tại đây ngày 11 tháng 11 năm 397. Mộ ngài nằm trong hầm mộ của vương cung thánh đường mang tên ngài, và ngày lễ vẫn được mừng ở đó.
Từng nước một
Tất cả những gì chúng tôi tìm được và kiểm chứng được, từ tây sang đông, từ bắc xuống nam. Nhiều tục lệ chỉ thuộc về một vùng hay một thị trấn, và có những tục được nhớ đến nhiều hơn là được giữ.
Bồ Đào Nha
Dia de São Martinho
- Magusto: một đống lửa, hạt dẻ nướng, ngụm rượu vang mới đầu tiên, água-pé và jeropiga.
- Người ta bôi tro từ đống lửa lên mặt nhau.
- Ở Barqueiros, ngày trước người ta để sẵn một bàn hạt dẻ lúc nửa đêm cho người thân đã khuất.
- Những ngày ấm áp quanh lễ gọi là Verão de São Martinho. Trong bản truyền thuyết của người Bồ Đào Nha, hôm ấy trời mưa chứ không phải tuyết rơi, và sau đó nắng lên suốt ba ngày.
Tây Ban Nha
San Martín · San Martiño
- Magosto ở Galicia, magüestu ở Asturias, magosta ở Cantabria, gaztainerre ở xứ Basque: hạt dẻ, chorizo và rượu vang mới.
- Các nhà bắt đầu mổ lợn, và từ đó tiếng Tây Ban Nha có câu tục ngữ nổi tiếng nhất về ngày này.
- Moaña ở Galicia tổ chức lễ hội San Martiño kéo dài bốn ngày.
Pháp
La Saint-Martin
- Tours mừng lễ bên mộ ngài.
- Quanh Dunkirk, ngày 10 tháng 11, trẻ em cầm đèn lồng củ cải đường đi tìm con lừa đi lạc của vị thánh và được phát những chiếc brioche nhỏ.
- Ở Alsace, các gia đình đi dạo buổi tối với đèn lồng giấy vẽ màu.
- Hội chợ Thánh Martinô được tổ chức ở Angers, Pontoise, Voiron và L’Isle-Jourdain.
- Hiệp định đình chiến ngày 11 tháng 11 năm 1918 đã biến ngày này thành ngày tưởng niệm quốc gia.
Bỉ
Sint-Maarten · Saint-Martin
- Quanh Ypres và Aalst, người mang quà cho trẻ em vào đêm 10 tháng 11 là Thánh Martinô chứ không phải Thánh Nicôla. Các em để sẵn giày ra ngoài.
- Ở Ypres và Aalst, ngài đến bằng thuyền.
- Ở Tây Flanders, trẻ em đi theo ngài với đèn lồng khắc từ củ cải đường.
- Ở Mechelen, trẻ em hóa trang đi từng nhà, không cầm đèn lồng, hát một bài ca riêng của mình.
- Vùng Limburg của Bỉ đốt lửa trại. Miền đông nói tiếng Đức rước đèn lồng như ở Đức.
Hà Lan
Sint-Maarten
- Tối 11 tháng 11, trẻ em cầm đèn lồng đi từng nhà và hát để xin kẹo.
- Ở Limburg, buổi tối kết thúc bên một đống lửa lớn.
- Ở Utrecht, nơi nhận ngài làm thánh bổn mạng, quả chuông lớn Martinô của Tháp Dom được gióng lên và một giải thưởng mang tên Áo choàng Thánh Martinô được trao.
- Coevorden tổ chức chợ ngỗng vào tháng 11 từ năm 1490.
Luxembourg
Mäertesdag
- Ở Vianden, vào thứ Bảy gần ngày lễ nhất, hai đám rước đuốc từ hai bờ sông Our tiến lại gặp nhau, vung những chiếc giỏ đang cháy, và hai thân cây linh sam cao quấn rơm được đốt lên.
Đức
Martinstag · Sankt Martin · Martini
- Rước đèn lồng theo sau một người cưỡi ngựa khoác áo choàng đỏ, kết thúc bên đống lửa.
- Trẻ em đi hát từng nhà để xin kẹo. Tục này có cả chục tên gọi địa phương.
- Mỗi em được một người bột hoặc một chiếc bánh pretzel ngọt.
- Ở miền bắc nước Đức theo Tin Lành Luther, trẻ em đi hát vào ngày 10 tháng 11, sinh nhật của Martin Luther, người được rửa tội vào Lễ Thánh Martinô và được đặt tên theo ngài.
- Ở Franconia, một nhân vật mặc áo lông tên là Pelzmärtel mang đến hạt và bánh gừng, cùng một cây roi cho những đứa trẻ hư.
- Carnival khai mạc lúc 11:11 ở Cologne, Düsseldorf và Mainz.
- Hợp đồng thuê đất nông nghiệp đến nay vẫn thường tính từ Lễ Thánh Martinô năm này đến Lễ Thánh Martinô năm sau.
Áo
Martini
- Rước đèn lồng từ thập niên 1960, chủ yếu do các trường mẫu giáo tổ chức.
- Martinô là thánh bổn mạng của bang Burgenland, nơi ngày 11 tháng 11 là ngày nghỉ lễ chính thức và trường học đóng cửa.
- Ở các làng rượu vang quanh hồ Neusiedl, rượu non được nếm và “khen” ngay trong hầm rượu, ăn kèm thịt ngỗng.
- Các linh mục làm phép rượu vang mới, và mỗi thùng rượu được đặt tên trước khi ai đó được uống.
- Ở vùng Pinzgau, các cậu bé đi từng nhà rung chuông bò để báo hết mùa chăn thả.
Thụy Sĩ
Martini · Saint-Martin
- Sursee: Gansabhauet, một nhát chém vào con ngỗng khi bị bịt mắt.
- Richterswil: đám rước đèn lồng củ cải.
- Trẻ em khắp các bang nói tiếng Đức khắc hình mặt trời, mặt trăng và ngôi sao lên củ cải.
- Ở vùng Ajoie, thuộc Jura, ngày lễ là một bữa ăn dài với nhiều món thịt lợn nối nhau, và một tuần sau lại ăn lần nữa.
- Vevey tổ chức hội chợ Thánh Martinô từ năm 1470.
Ý
San Martino
- Các thùng rượu được mở để nếm ngụm vang mới đầu tiên, cùng những hạt dẻ đầu mùa.
- Venice: trẻ em với nồi và vung, và chàng kỵ sĩ bằng bánh quy.
- Hợp đồng canh tác hết hạn vào ngày này và tá điền dọn nhà. Ở vài nơi thuộc Emilia-Romagna, “làm Thánh Martinô” đến nay vẫn có nghĩa là dọn đi.
- Ở Nam Tyrol, rượu vang mới được nếm cùng thịt xông khói speck và hạt dẻ nướng, từ Lễ Thánh Martinô đến lễ Thánh Catarina.
- Sicily nướng loại bánh quy cứng vị hồi để chấm vào rượu ngọt.
- Ở Milan, Mùa Vọng bắt đầu vào Chúa nhật sau Lễ Thánh Martinô, sớm hơn hai tuần so với phần còn lại của thế giới Công giáo.
Malta
Jum San Martin
- Trẻ em được tặng túi hạt, sung và trái cây.
- Làng Baħrija tổ chức rước kiệu, hội chợ và một buổi trưng bày gia súc.
Ireland
Lá Fhéile Mártain
- Đêm trước ngày lễ, người ta giết một con gà trống và vẩy máu nó lên ngưỡng cửa và bốn góc nhà.
- Trong ngày lễ không bánh xe nào được quay: không cối xay, không guồng kéo sợi, không xe kéo.
- Ngư dân ở Wexford ở lại trên bờ.
Anh
Martinmas
- Ở Scotland, Martinmas là một trong bốn ngày kỳ hạn, khi người ta trả tiền thuê và thuê người làm.
- Ở East Riding thuộc Yorkshire, người làm nông được thuê cho cả năm tại các hội chợ Martinmas, giao kèo được chốt bằng một đồng shilling.
- Gia súc bị giết thịt và ướp muối để dành cho mùa đông, gọi là “thịt bò Martlemas”.
- Từ năm 1919, ngày này là Ngày Tưởng niệm.
Đan Mạch
Mortensaften
- Vịt quay, trước kia là ngỗng, vào tối 10 tháng 11.
Thụy Điển
Mårtensafton
- Bữa tối thịt ngỗng ngày 10 tháng 11, nay chủ yếu ở Scania: súp đen, ngỗng quay, bánh táo.
Na Uy
Mortensmesse
- Trên những thanh lịch gỗ ngày xưa, ngày này được đánh dấu bằng hình con ngỗng hoặc cây gậy giám mục.
- Nó được gọi là buổi tối của gấu, khi gấu chui vào hang.
- Ở một số vùng, trẻ em treo những chiếc tất nhét đầy cỏ khô. Giám mục Morten lấy cỏ cho ngựa của mình và để lại tiền xu cùng kẹo.
Phần Lan
Martinpäivä
- Năm nhà nông sang trang vào Lễ Thánh Martinô: hợp đồng thuê đất được ký và người làm công được trả lương.
- Ngày nay lễ chủ yếu do các giáo xứ và sinh viên thần học mừng, vào ngày 10 tháng 11.
Estonia
Mardipäev
- Đêm trước ngày lễ, những “người ăn xin của Martinô” đeo mặt nạ đi từng nhà, ca hát và rải hạt ngũ cốc.
- Mọi việc đồng áng phải xong trước ngày này, và trong ngày lễ thì cấm kéo sợi.
- Ngày song sinh của nó là lễ Thánh Catarina, 25 tháng 11, khi những người hóa trang mặc đồ trắng.
Latvia
Mārtiņi
- Những đám rước đeo mặt nạ, mặc áo lông lộn trái.
- Ngày lễ kết thúc mùa đập lúa và chăn thả, và đón mùa đông.
Litva
Šv. Martyno diena
- Ở Samogitia, nhà nào cũng ăn ngỗng và xem xương ức của nó để đoán mùa đông.
- Người ta kể rằng những người chăn gia súc dắt một con dê trắng đi quanh một cây bạch dương trắng để tuyết đầu mùa đến sớm hơn.
- Klaipėda có rước đèn lồng từ năm 2009.
Ba Lan
Dzień Świętego Marcina
- Poznań: cuộc diễu hành và bánh sừng bò Thánh Martinô.
- Vùng Pomerania đã khôi phục món ngỗng Thánh Martinô từ năm 2013.
- Quanh Hajnówka, người ta nướng một loại bánh nhiều lớp gọi là marcinek.
- Ngày 11 tháng 11 cũng là Ngày Độc lập của Ba Lan.
Séc
Svatý Martin
- Chai vang đầu tiên của năm được mở lúc 11 giờ ngày 11 tháng 11.
- Ngỗng quay, và những chiếc bánh cuộn hình móng ngựa nhân hạt hoặc hạt anh túc.
- Nếu tuyết rơi, ấy là Martinô đã đến trên lưng ngựa trắng.
- Những người làm thuê không được gia hạn hợp đồng thì được cho bánh cuộn mang theo ăn đường.
Slovakia
Deň svätého Martina
- Những bữa tiệc ngỗng mùa thu. Làng Slovenský Grob gần Bratislava nổi tiếng về món này.
- Nhà thờ chính tòa Bratislava được cung hiến cho Thánh Martinô.
Hungary
Márton-nap
- Súp ngỗng, ngỗng quay và rượu vang mới.
- Trong ngày lễ người ta kiêng giặt và phơi quần áo, để gia súc được yên lành.
- Người chăn gia súc được trả công và tặng chủ trại một cành bạch dương nhiều nhánh, đến mùa xuân dùng để lùa gia súc ra đồng.
- Szombathely, nơi Martinô chào đời, tổ chức tuần lễ và hội chợ Thánh Martinô.
Slovenia
Martinovo
- Nước nho ép được “rửa tội” và thành rượu vang.
- Maribor tổ chức lễ hội lớn nhất.
- Ngỗng ăn với mlinci.
Croatia
Martinje
- Lễ rửa tội cho nước nho ép, được ghi nhận ở miền bắc từ thế kỷ mười bảy, có một giám mục giả và một cha đỡ đầu cho rượu.
- Ở Sveti Martin na Muri, sau Thánh lễ, người ta hóa trang làm lính Rôma và đi theo một người cưỡi ngựa.
Romania
Sankt Martin
- Cộng đồng người Đức ở Satu Mare rước đèn lồng theo sau một người cưỡi ngựa, cùng các đội kèn đồng từ những ngôi làng quanh đó.
Người ta hát gì
Trong tiếng Đức, những bài hát đứa trẻ nào cũng thuộc là “Sankt Martin ritt durch Schnee und Wind”, “Ich geh mit meiner Laterne” và “Laterne, Laterne, Sonne, Mond und Sterne”. Trẻ em Hà Lan hát “Sint-Maarten, Sint-Maarten, de koeien hebben staarten”. Estonia có hẳn một thể loại bài ca Lễ Thánh Martinô, gọi là mardilaul.
Trả lời ngắn gọn
Lễ Thánh Martinô là ngày nào?
Ngày 11 tháng 11 hằng năm. Ở một số nơi, người ta mừng lễ vào tối hôm trước.
Thánh Martinô là ai?
Martinô thành Tours, một người lính Rôma sinh khoảng năm 316, đã rời quân ngũ, trở thành đan sĩ và làm giám mục thành Tours ở xứ Gallia từ năm 371 đến năm 397. Ngài nổi tiếng nhất vì đã cắt đôi tấm áo choàng để chia cho một người ăn xin.
Đó có phải là ngày nghỉ lễ không?
Với tư cách Lễ Thánh Martinô thì hầu như không, trừ bang Burgenland của Áo. Ở một số nước, ngày 11 tháng 11 là ngày nghỉ vì những lý do khác, như Hiệp định đình chiến năm 1918 hay Ngày Độc lập của Ba Lan.
Những tục lệ này có trong sách Cuộc đời Thánh Martinô nguyên bản không?
Không. Sulpicius Severus viết khi Martinô còn sống. Con ngỗng, đèn lồng và truyền thuyết về thời tiết đều có sau.
Tục lệ thì có sau. Con người ấy thì ở trong sách.
Tấm áo choàng → Nhận sách miễn phí Ngôi mộ Thánh Martinô Tờ rơi in được, cho giáo xứ và các nhóm
Tổng hợp từ các bài Wikipedia về ngày lễ bằng khoảng hai mươi ngôn ngữ và từ các danh mục di sản quốc gia, tháng 11 năm 2026. Tục lệ mỗi nơi mỗi khác; nếu tục lệ ở chỗ bạn bị thiếu hoặc bị ghi sai, hãy báo cho chúng tôi. Thấy chỗ sai? Hãy báo cho chúng tôi
Ảnh (15)
- Children with glowing St Martin's lanterns gathered in a ring around the Martinsfeuer bonfire in Köln-Neuehrenfeld, Cologne, Germany, 2015. — Superbass, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- A rider dressed as St Martin in a red cloak and Roman helmet on a white horse leads the lantern procession (Martinszug) in Köln-Neuehrenfeld, Cologne, Germany, 10 November 2017. — Superbass, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Martinsfeuer bonfire throwing sparks into the night sky at the festival ground in Manderbach, Dillenburg, Germany, 11 November 2016. — Christian Pulfrich, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- A Weckmann, the sweet yeast-dough figure with a clay pipe baked for St Martin’s Day, 2021. — Opzwartbeek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Sint-Maarten procession in Amsterdam-Noord, the Netherlands, 11 November 1967: children with paper lanterns going from house to house. — Jack de Nijs for Anefo / Anefo, CC0, Wikimedia Commons
- Carved turnip lanterns (Räbeliechtli) glowing in the dark at the Räbechilbi turnip lantern parade in Richterswil, Switzerland, 2025. — Armineaghayan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Roast St Martin's goose (Martinigansl) served with red cabbage and a potato dumpling, Austria, 2020. — Karl Gruber, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Roasted-chestnut vendors with a smoking roasting cart in Belém, Lisbon, Portugal. — Fernando Moital from Évora, Portugal, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
- Magosto chestnut festival with musicians in traditional Galician dress at the municipal market of Pontevedra, Galicia, Spain, 2025. — Jorge Franganillo, CC BY 4.0, Wikimedia Commons
- Rogal świętomarciński, the St Martin's croissant of Poznań, Poland, filled with white poppy seed and cut in half, 2021. — Polonist, CC BY 2.0, Wikimedia Commons
- St Martin's Day procession on Święty Marcin street in Poznań, Poland, 11 November 2006, with a rider in Roman armour. — User:Patnac, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
- A Maltese Saint Martin's bag (Borża ta' San Martin), the cloth bag of nuts and sweets given to children, 2010. — Demdem (talk) (Uploads), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
- The tomb of Saint Martin in the crypt of the Basilica of Saint Martin, Tours, France, 2025. — Benjamin Smith, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
- Pieter Bruegel the Elder, The Wine of Saint Martin's Day, c. 1565-1568 (Museo del Prado, Madrid), after restoration. — Pieter Brueghel the Elder, Public domain, Wikimedia Commons
- El Greco, Saint Martin and the Beggar, oil on canvas, c. 1597-1599 (National Gallery of Art, Washington). — El Greco, Public domain, Wikimedia Commons
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}
,_halved.jpg){kind=link}
_(restaurada).jpg){kind=link}
