Dịch máy, đang được duyệt lại. Mọi góp ý sửa lỗi đều được hoan nghênh.
Cuộc đời Thánh Martinô · Thư đề tặng
Thư của tác giả gửi người bạn Desiderius về Cuộc đời Thánh Martinô
Severus thân ái gửi lời chào người anh em yêu quý Desiderius.
Người anh em và người bạn lớn của tôi: tôi đã định cất kỹ trong ngăn kéo, giữ kín giữa bốn bức tường nhà mình, cuốn sách nhỏ tôi viết về cuộc đời Thánh Martinô. Vốn tính hay tự ti, tôi muốn tránh cho mình những lời chê bai của thiên hạ. Tôi sợ — và đến giờ tôi vẫn nghĩ chuyện sẽ đúng như vậy — rằng lối viết vụng về của tôi sẽ làm độc giả khó chịu, và ai nấy sẽ trách tôi đã cả gan đụng đến một đề tài đáng dành cho những cây bút tài năng hơn hẳn. Nhưng anh nài ép dữ quá, khiến tôi không nỡ từ chối. Xét cho cùng, vì tình bạn của chúng ta thì có điều gì mà tôi không làm, dù phải liều cả thanh danh?
Vậy nên tôi trao cuốn sách nhỏ này cho anh, tin vào lời anh hứa là sẽ không đưa cho ai khác xem. Dù thế, tôi thú thật là tôi vẫn sợ chính anh sẽ là người mở cửa cho nó bước ra với đời — mà một khi nó đã ra ngoài rồi thì chẳng còn cách nào gọi lại được nữa.
Nếu chuyện đó xảy ra và anh thấy có vài người bắt đầu đọc nó, xin anh hãy bảo họ coi trọng sự việc hơn là văn phong, và hãy kiên nhẫn nếu có câu nào kém trau chuốt làm chướng tai họ; suy cho cùng, Nước Thiên Chúa không dựa trên tài ăn nói mà dựa trên đức tin. Xin họ cũng nhớ rằng ơn cứu độ trần gian đã được loan báo không phải bởi những nhà hùng biện lớn mà bởi những người đánh cá — dù rằng Thiên Chúa, nếu Người thấy điều đó có ích lợi gì, hoàn toàn có thể dùng cả các nhà hùng biện để làm việc ấy.
Sự thật là khi quyết định bắt tay vào việc, vì cảm thấy thật không thể tha thứ nếu để những phẩm chất của một con người phi thường đến thế rơi vào quên lãng, tôi đã tự hứa với lòng sẽ không xấu hổ nếu có lỗi ngữ pháp nào lọt lưới. Tôi chưa bao giờ là người thật giỏi về nghệ thuật văn chương, và ngay cả chút ít từng học được, tôi cũng đã quên vì bao nhiêu năm không dùng đến.
Tuy vậy, để tôi khỏi phải phiền lòng tự biện minh, nếu anh thực sự muốn phổ biến cuốn sách thì hãy xóa tên tôi đi. Anh chỉ cần cạo chữ ký trên tờ đầu tiên để trang giấy lặng thinh — hay đúng hơn, và đây mới là điều duy nhất đáng kể: hãy để cuốn sách chỉ nói về câu chuyện nó kể, và im lặng về tên của người đã viết ra nó.
Chúng ta đừng để sự khiêm tốn văn chương của Sulpicius Severus đánh lừa! Khi ông xin lỗi vì “lối viết vụng về” và vì có thể có những “lỗi ngữ pháp” (soloecismi), ông đang dùng một kỹ thuật kinh điển của thuật hùng biện Rôma gọi là captatio benevolentiae — nghệ thuật chiếm cảm tình của người đọc bằng cách giả vờ khiêm nhường. Thực ra, Sulpicius là một trong những luật gia và tác giả uyên bác nhất của xứ Gallia thuộc Rôma, đến mức các nhà nhân văn thời Phục hưng đã gọi ông là “Sallustius của Kitô giáo” vì chất lượng tiếng Latinh của ông.
Tuy nhiên, đằng sau những lời này có một cuộc tranh luận rất thật: vào cuối thế kỷ IV, giới tinh hoa Rôma được đào tạo trong các trường học cổ điển coi thường các bản văn Kinh Thánh, vì chúng được viết bằng một thứ tiếng Latinh mộc mạc, thẳng thắn, khác xa lối văn cầu kỳ của Cicero. Khi nhắc rằng Tin Mừng đã được loan báo “không phải bởi những nhà hùng biện lớn mà bởi những người đánh cá”, Sulpicius khẳng định rằng sự thật lịch sử và thiêng liêng đáng giá hơn nhiều so với vẻ hào nhoáng văn chương.
Bạn cũng hãy để ý chi tiết rất thực tế ở cuối thư: “anh chỉ cần cạo chữ ký trên tờ đầu tiên” (titulum fronti erade). Vào thời Hậu kỳ Cổ đại chưa hề có máy in; xuất bản một cuốn sách nghĩa là gửi một bản chép tay trên giấy da cho một người bạn quen biết rộng — ở đây là Desiderius, một quý tộc Kitô hữu khác của xứ Aquitania — để những người chép sách trong nhà ông ấy chép ra các bản mới. Vì giấy da (da thú đã qua xử lý) vừa đắt vừa rất bền, nên xóa tên tác giả đúng nghĩa đen là dùng lưỡi dao hay đá bọt cạo lớp mực khô đi. Dĩ nhiên, Desiderius chẳng cạo cái tên nào cả: ông đã phổ biến cuốn sách khắp nơi, và tác phẩm trở thành cuốn sách bán chạy lớn đầu tiên của văn học Kitô giáo phương Tây!