Dịch máy, đang được duyệt lại. Mọi góp ý sửa lỗi đều được hoan nghênh.
Cuộc đời Thánh Martinô · Chương I
Vì sao một đời sống thánh thiện đáng giá hơn danh tiếng của Hector hay Socrates
Nhiều người, bị ám ảnh bởi việc học hành thế tục và lòng ham muốn danh vọng, đã tự thuyết phục mình rằng họ có thể làm cho tên tuổi mình bất tử bằng cách viết tiểu sử các nhân vật lừng danh. Quả thật nỗ lực ấy không đem lại cho họ sự vĩnh cửu, nhưng cũng mang đến cho họ đôi chút điều họ tìm kiếm: một mặt, họ để lại tên mình cho đời nhớ đến, dù điều ấy chẳng đáng là bao; mặt khác, khi kể lại cuộc đời của những con người xuất chúng, họ khơi lên nơi độc giả niềm khao khát mãnh liệt muốn noi theo những tấm gương ấy. Chỉ có điều, chẳng điều nào trong số đó giúp ích gì cho việc đạt tới sự sống thật sự hạnh phúc và vĩnh cửu.
Rốt cuộc thì danh tiếng của những cuốn sách ấy đem lại cho họ ích lợi gì, khi nó rồi cũng phải tan biến cùng với thế gian này? Và các thế hệ sau được gì khi đọc về những trận chiến của Hector hay những cuộc bàn luận triết học của Socrates? Muốn bắt chước họ đã là dại dột; không cương quyết chống lại những tư tưởng ấy thì thật là điên rồ. Vì chỉ đo đời người bằng những gì làm được ở trần gian này, họ đã đặt hy vọng vào những chuyện hoang đường và phó linh hồn mình cho nấm mồ. Họ tin rằng chỉ cần sống mãi trong ký ức người đời là đủ, trong khi mục đích đích thực của con người phải là tìm kiếm sự sống đời đời chứ không phải danh tiếng muôn đời — điều đạt được không phải nhờ viết lách, chinh chiến hay triết lý, mà nhờ sống ngay thẳng, nhân hậu và trung tín với Thiên Chúa.
Sai lầm ấy, được sách vở truyền từ đời này sang đời khác, mạnh đến nỗi đã khiến biết bao người bắt chước khi thì thứ triết lý trống rỗng kia, khi thì thứ lý tưởng giả dối về lòng dũng cảm nơi chiến trận. Chính vì thế, tôi nghĩ thật đáng công viết tiểu sử của một con người thực sự thánh thiện, một người có thể là nguồn cảm hứng cho kẻ khác mai sau. Biết đâu khi đọc, nhiều người sẽ cảm thấy mình được mời gọi đến với sự khôn ngoan đích thực, đến việc phụng sự Thiên Chúa và một đời sống ngay thẳng. Và khi làm việc này, tôi cũng nghĩ đến lợi ích của chính mình: tôi không mong được nổi tiếng giữa người đời, nhưng mong nhận được từ Thiên Chúa một phần thưởng bền vững. Bởi dù bản thân tôi chưa sống được sao cho nên gương, thì ít ra tôi cũng đã làm điều trong khả năng mình để giới thiệu một người thực sự đáng được noi theo.
Vậy tôi xin bắt đầu kể cuộc đời Thánh Martinô, cho thấy ngài là người thế nào cả trước khi làm giám mục lẫn sau khi nhận coi sóc giáo phận của mình. Dĩ nhiên tôi không tìm hiểu được hết mọi việc ngài đã làm: những chuyện chỉ một mình ngài chứng kiến thì vẫn còn là bí mật, vì Martinô không bao giờ tìm lời khen ngợi, và nếu chỉ tùy ở ngài thì ngài hẳn đã muốn giấu hết mọi việc lành của mình. Thật ra, ngay cả những gì đã đến tai tôi, tôi cũng bỏ bớt rất nhiều, vì nghĩ rằng chọn những khoảnh khắc nổi bật nhất là đủ — cũng là để khỏi làm người đọc mệt vì quá nhiều chuyện. Tôi chỉ xin độc giả tin vào những gì được viết ở đây và hãy chắc chắn rằng tôi không đặt bút ghi điều gì mà chưa kiểm chứng thật kỹ lưỡng. Nếu có chút nghi ngờ nào, tôi đã thà im lặng còn hơn là nói dối.
Trong chương mở đầu này, Sulpicius Severus nói thẳng với công chúng có học của Đế quốc Rôma. Trong nhà trường Rôma thế kỷ IV, toàn bộ nền giáo dục xoay quanh hai điểm quy chiếu lớn: sử thi chiến trận của Homer — mà đại diện là Hector, người anh hùng thành Troia trong Iliad — và truyền thống triết học Hy Lạp — mà đại diện là Socrates.
Khi đặt hai nhân vật ấy đối lại với Martinô, Sulpicius đang khởi xướng một cuộc cách mạng văn hóa nho nhỏ: ông đề nghị thay người anh hùng chiến trận và nhà triết học cổ đại bằng một mẫu người mới — con người của đức tin, kẻ đầu quân vào coelestis militia, “đạo binh phục vụ Nước Trời”. Bạn cũng hãy để ý lời cam kết ở cuối chương: là một cựu luật sư quen chứng minh sự việc trước tòa, Sulpicius bảo đảm rằng ông chỉ đưa vào những lời kể thu thập từ các nhân chứng tận mắt đáng tin cậy hoặc nghe từ chính miệng Martinô.