Dịch máy, đang được duyệt lại. Mọi góp ý sửa lỗi đều được hoan nghênh.
Cuộc đời Thánh Martinô · Chương XII
Đám tang ngoại giáo bị đứng sững giữa cánh đồng
Một thời gian sau, trong một chuyến đi qua miền quê, Martinô bắt gặp, ở đằng xa, đám tang của một người ngoại giáo đang trên đường đi chôn, giữa những nghi lễ mê tín. Vì họ còn cách hơn bảy trăm mét, Martinô dừng lại để cố đoán xem đám đông ấy là gì, vì từ xa ngài không nhìn rõ chuyện gì đang diễn ra.
Tuy nhiên, ngài thấy đó là một nhóm đông nông dân, và để ý thấy mấy tấm vải lanh trắng bay phấp phới trong gió bên trên thứ họ đang khiêng trên vai. Ngài liền tin chắc rằng họ đang tổ chức một đám rước ngoại giáo, vì dân quê xứ Gallia có thói quen lâu đời là rước tượng các thần của họ qua đồng ruộng, phủ vải trắng lên trên.
Martinô bèn giơ tay, làm dấu thánh giá về phía họ và truyền cho họ dừng lại tại chỗ, đặt thứ đang khiêng xuống. Điều xảy ra sau đó thật phi thường: thoạt tiên, tất cả những người ấy khựng lại, bất động như tượng đá; rồi, dù có gắng sức đến đâu để đi tiếp, họ cũng không tiến nổi một bước nào và bắt đầu xoay vòng vòng tại chỗ một cách hết sức buồn cười, cho đến khi kiệt sức, họ không còn cách nào khác là đặt thi hài xuống đất. Hoang mang, họ lặng lẽ nhìn nhau, không hiểu chuyện gì đang xảy ra với mình.
Trong lúc ấy, khi nhìn cảnh tượng ở gần hơn, Martinô nhận ra đây chỉ là một đám tang chứ không phải đám rước ngẫu tượng. Ngài lại giơ tay và để họ tự do khiêng người chết lên mà tiếp tục đi. Thế đó, khi ngài muốn, ngài bắt họ dừng lại; và khi thấy nên, ngài để họ ra đi bình an.
Câu chuyện này — gần như khôi hài với hình ảnh những người đàn ông đi vòng vòng, không thoát ra khỏi một chỗ — giúp giải thích nguồn gốc của chính từ paganus trong tiếng Latinh, từ đã sinh ra chữ “pagan” của tiếng Anh, mà tiếng Việt gọi là dân ngoại hay người ngoại giáo!
Trong tiếng Latinh, một ngôi làng hay một vùng nông thôn được gọi là pagus, và ai sống ở đó là một paganus — người nhà quê, dân làng (người mà Sulpicius cũng gọi là rusticus). Trong khi Kitô giáo lan nhanh qua các thành phố Rôma (civitates), thì ở các vùng nông thôn xứ Gallia, nhà nông vẫn giữ rất lâu các nghi lễ Celt–Rôma xưa. Một trong những nghi lễ phổ biến nhất diễn ra vào mùa xuân (tương tự lễ hội Ambarvalia của Rôma và việc thờ nữ thần Cybele hay các nữ thần mẹ cổ xưa của người Celt): họ rước tượng các thần, phủ vải lanh trắng, đi quanh các cánh đồng lúa để cầu được mùa. Ở khoảng cách 500 bước Rôma (chừng 740 mét), Martinô đã nhầm tấm vải liệm với những tấm màn của một đám rước nhà nông như thế — nhưng vừa thấy đó chỉ là dân làng đi chôn một người chết, ngài liền để họ tiếp tục cuộc sống của mình.