Tłumaczenie maszynowe, korekta w toku. Poprawki mile widziane.
Żywot świętego Marcina · Rozdział XXIV
Fałszywi Chrystusowie w Hispanii i diabeł przebrany za cesarza: „Nie uznam Chrystusa bez znaków Krzyża”
Tak się składa, że w tych samych latach pojawił się w Hispanii młody człowiek, który zdobył wśród ludu sławę różnymi cudami, a potem tak się nadął próżnością, że najpierw ogłosił się prorokiem Eliaszem. Ponieważ wielu uwierzyło mu bez zadawania pytań, zrobił kolejny krok i zaczął twierdzić, że jest samym Chrystusem — a zwiódł tak wielu, że nawet pewien biskup imieniem Rufus ukląkł, żeby oddać mu cześć, jakby był Panem; ten skandal kosztował go później urząd biskupi. Kilku braci opowiadało nam też, że dokładnie w tym samym czasie na Wschodzie pojawił się inny człowiek, który podawał się za świętego Jana. Widząc, że tacy fałszywi prorocy pojawiają się wszędzie, łatwo zrozumieć, że przyjście Antychrysta nie może być daleko i że przez takie postacie przygotowuje on już sobie grunt.
Nie mogę jednak nie opowiedzieć tutaj, jak przebiegle diabeł próbował mniej więcej w tym samym czasie zwieść samego Marcina. Któregoś dnia, kiedy Marcin modlił się samotnie w swojej celi, stanęła przed nim postać skąpana w blasku purpurowego światła i nim otoczona — obmyślona w najdrobniejszych szczegółach tak, żeby olśnić patrzącego tym fałszywym blaskiem. Miała na sobie cesarską szatę, na głowie złotą koronę wysadzaną drogimi kamieniami, na nogach obuwie pokryte złotem, a przy tym tak pogodne oblicze i tak promienny uśmiech, że wyglądała na wszystko, tylko nie na diabła.
Stanąwszy twarzą w twarz z tym olśniewającym zjawiskiem, Marcin w pierwszej chwili zaniemówił i przez dłuższy czas nikt nie powiedział ani słowa. W końcu to diabeł przerwał milczenie: „Rozpoznaj, Marcinie, kto stoi tu przed tobą! Jestem Chrystusem: ponieważ mam zstąpić na ziemię, chciałem najpierw ukazać się tobie”.
Marcin milczał i nic mu nie odpowiadał. Diabeł wrócił więc do natarcia, jeszcze śmielej: „Marcinie, dlaczego wahasz się uwierzyć, skoro widzisz mnie na własne oczy? Jestem Chrystusem!”
Wtedy, wewnętrznie oświecony przez Ducha Świętego, tak że zrozumiał, iż ma przed sobą diabła, a nie Pana, Marcin odpowiedział: „Pan Jezus nigdy nie mówił, że powróci ubrany w purpurę i z królewską koroną na głowie. Nigdy nie uwierzę, że przyszedł Chrystus, jeśli nie zobaczę Go w tej postaci i z tymi rysami, z jakimi cierpiał podczas Męki, noszącego na ciele znaki Krzyża!”
Ledwie postać usłyszała te słowa, w jednej sekundzie rozwiała się jak dym, a celę wypełnił tak mdlący smród, że nie pozostał nawet cień wątpliwości, iż naprawdę był to diabeł. A żeby nikt nie pomyślał, że to jakaś zmyślona legenda, od razu powiem, że tę historię, dokładnie tak, jak ją tu opowiedziałem, słyszałem z ust samego Marcina.
Dla wielu historyków i myślicieli ten rozdział XXIV — opowiedziany Sulpicjuszowi Sewerowi bezpośrednio przez Marcina — jest najgłębszą i najbardziej aktualną stroną całej biografii.
Zwróć najpierw uwagę na wzmiankę o Hispanii (dzisiejszy Półwysep Iberyjski): pod koniec IV wieku w prowincjach iberyjskich panowała atmosfera gorączkowego oczekiwania końca świata, do tego stopnia, że miejscowy biskup imieniem Rufus dał się porwać szarlatanowi, który podawał się za Chrystusa.
Ale przede wszystkim zwróć uwagę na strój, który diabeł wybiera, żeby podać się za Jezusa: purpurowa szata (vestis regia), diadem ze złota i drogich kamieni (diadema) i obuwie pokryte złotem (calcei auro illiti). Element po elemencie był to ceremonialny strój rzymskich cesarzy IV wieku! W miarę jak Cesarstwo stawało się oficjalnie chrześcijańskie, wielu biskupów przyzwyczajonych do pałaców zaczynało wyobrażać sobie Chrystusa jako cesarskiego monarchę, całego w złocie i ziemskim triumfie. Odpowiedź Marcina przecina stulecia jak błyskawica: Chrystus pełen przepychu i władzy, odcięty od tych, którzy cierpią, i bez ran Krzyża, to falsyfikat. Dla Marcina prawdziwym obliczem Chrystusa pozostaje twarz zmarzniętego biedaka, któremu oddał połowę płaszcza u bram Amiens.