Tłumaczenie maszynowe, korekta w toku. Poprawki mile widziane.
Żywot świętego Marcina · Rozdział XII
Pogański pogrzeb unieruchomiony pośrodku pól
Jakiś czas później, podczas jednej ze swoich podróży po wsiach, Marcin zobaczył z daleka pogrzeb poganina, zmierzający na miejsce pochówku wśród zabobonnych obrzędów. Ponieważ orszak był jeszcze ponad siedemset metrów od niego, Marcin zatrzymał się, żeby zorientować się, co to za zgromadzenie, bo z takiej odległości nie mógł dobrze rozpoznać, co się dzieje.
Widział jednak, że to duża grupa chłopów, i zauważył białe lniane płótna powiewające na wietrze nad tym, co nieśli na ramionach. Od razu nabrał przekonania, że to pogańska procesja, bo wieśniacy w Galii mieli stary zwyczaj obnoszenia po polach posągów swoich bogów, okrytych białymi tkaninami.
Marcin podniósł wtedy rękę, uczynił w ich stronę znak krzyża i rozkazał, żeby zatrzymali się tam, gdzie stoją, i postawili to, co niosą. To, co nastąpiło potem, było niezwykłe: najpierw wszyscy ci ludzie stanęli jak wryci, nieruchomi niczym kamienne posągi; potem, choć z całych sił próbowali ruszyć dalej, nie mogli zrobić ani kroku naprzód i zaczęli kręcić się w kółko w miejscu w sposób zupełnie komiczny, aż w końcu, wyczerpani, nie mieli innego wyjścia, jak położyć ciało na ziemi. Oszołomieni patrzyli na siebie w milczeniu, nie rozumiejąc, co się z nimi dzieje.
Tymczasem Marcin, widząc tę scenę z bliższej odległości, zorientował się, że to tylko kondukt pogrzebowy, a nie procesja z bożkami. Znów podniósł rękę i pozwolił im podnieść zmarłego i iść dalej swoją drogą. I tak, kiedy chciał, zatrzymał ich; a kiedy uznał to za słuszne, pozwolił im odejść w pokoju.
Ten epizod — niemal komiczny przez obraz ludzi kręcących się w kółko i niezdolnych ruszyć się z miejsca — pomaga wyjaśnić pochodzenie samego słowa poganin!
Po łacinie wieś albo okręg wiejski nazywano pagus, a jego mieszkańca — paganus: to człowiek ze wsi, wieśniak (którego Sulpicjusz nazywa też rusticus). Podczas gdy chrześcijaństwo szybko szerzyło się w rzymskich miastach (civitates), na wiejskich terenach Galii rolnicy długo trzymali się dawnych celtycko-rzymskich obrzędów. Jeden z najpopularniejszych odbywał się wiosną (przypominał rzymskie święto Ambarvalia oraz kult Kybele albo dawnych celtyckich bogiń-matek): wizerunki bóstw, okryte białymi lnianymi tkaninami, obnoszono w procesji wokół pól zbóż, żeby wyprosić dobre plony. Z odległości 500 kroków rzymskich (około 740 metrów) Marcin wziął całun za zasłony jednej z takich rolniczych procesji — ale gdy tylko zobaczył, że to po prostu ludzie ze wsi idą pochować zmarłego, pozwolił im dalej żyć po swojemu.