Machinevertaling, wordt nog nagekeken. Verbeteringen zijn welkom.
Het leven van Sint-Maarten · Opdrachtbrief
Brief van de auteur aan zijn vriend Desiderius over het leven van Sint-Maarten
Severus groet zijn dierbare broeder Desiderius van harte.
Mijn broeder en goede vriend, ik had besloten dit boekje dat ik over het leven van de heilige Martinus heb geschreven in een la te bewaren, opgesloten binnen de vier muren van mijn eigen huis. Onzeker als ik van nature ben, wilde ik mezelf de kritiek van de mensen besparen. Ik was bang – en ik denk nog steeds dat het zo zal gaan – dat mijn onbeholpen manier van schrijven de lezers zou tegenstaan en dat iedereen me zou verwijten dat ik het lef had gehad een onderwerp aan te pakken dat schrijvers van een heel ander kaliber verdiende. Maar je hebt zo bij me aangedrongen dat ik het niet over mijn hart kon verkrijgen nee te zeggen. Wat zou ik per slot van rekening niet doen voor onze vriendschap, zelfs als mijn reputatie op het spel staat?
Daarom heb ik je dit boekje toevertrouwd, in vertrouwen op je belofte dat je het aan niemand anders laat zien. Toch beken ik dat ik vrees dat juist jij de deur naar de wereld voor het boek zult openzetten – en als het eenmaal buiten is, valt het niet meer terug te roepen.
Als dat gebeurt en je merkt dat sommige mensen het beginnen te lezen, vraag hun dan alsjeblieft om meer gewicht toe te kennen aan de gebeurtenissen dan aan de stijl, en om geduld te hebben als een minder elegante zin hun onaangenaam in de oren klinkt; het Koninkrijk van God berust immers niet op de kunst van het mooi spreken, maar op het geloof. Laten ze ook bedenken dat de redding van de wereld niet door grote redenaars is verkondigd, maar door vissers – al had God het, als Hij had gevonden dat het ergens toe diende, heel goed ook door redenaars kunnen laten doen.
De waarheid is dat ik, toen ik besloot aan het werk te gaan omdat het me onvergeeflijk leek de kwaliteiten van zo’n buitengewoon man in de vergetelheid te laten raken, mezelf beloofde me niet te schamen als er een grammaticale fout doorheen zou glippen. Ik ben nooit een groot kenner van de letteren geweest en zelfs het weinige dat ik ooit heb geleerd, ben ik na zoveel jaren door gebrek aan oefening weer vergeten.
Maar om me de last te besparen dat ik me moet verantwoorden: als je het boek toch wilt uitgeven, wis dan mijn naam uit. Je hoeft alleen maar de ondertekening van het eerste blad te krabben, zodat de bladzijde zwijgt – of beter gezegd, en dat is het enige wat ertoe doet: laat het boek alleen spreken over het verhaal dat het vertelt en laat het zwijgen over de naam van de man die het schreef.
Laten we ons niet om de tuin laten leiden door de literaire bescheidenheid van Sulpicius Severus! Wanneer hij zich verontschuldigt voor zijn “onbeholpen manier van schrijven” en voor mogelijke “grammaticale fouten” (soloecismi), gebruikt hij een klassieke techniek uit de Romeinse welsprekendheid die captatio benevolentiae heet – de kunst om de sympathie van de lezer te winnen door nederigheid voor te wenden. In werkelijkheid was Sulpicius een van de meest ontwikkelde juristen en auteurs van Romeins Gallië, zozeer dat de humanisten van de renaissance hem om de kwaliteit van zijn Latijn de “christelijke Sallustius” noemden.
Toch ging er achter deze woorden een heel reëel debat schuil: aan het eind van de vierde eeuw keek de Romeinse elite, gevormd op de klassieke scholen, neer op de teksten van de Bijbel, omdat die in eenvoudig, direct Latijn geschreven waren, ver verwijderd van het verfijnde proza van Cicero. Door eraan te herinneren dat het evangelie “niet door grote redenaars, maar door vissers” is verkondigd, betoogt Sulpicius dat historische en geestelijke waarheid veel zwaarder weegt dan literaire schittering.
Let ook op het praktische detail aan het slot van de brief: “je hoeft alleen maar de ondertekening van het eerste blad te krabben” (titulum fronti erade). In de late oudheid bestond de boekdrukkunst nog niet; een boek uitgeven betekende dat je een handschrift op perkament naar een vriend met goede connecties stuurde – hier Desiderius, ook een christelijke aristocraat uit Aquitanië – zodat de kopiisten van zijn huishouding nieuwe afschriften konden maken. Omdat perkament (bewerkte dierenhuid) duur en heel sterk was, wiste je de naam van de auteur letterlijk uit door de droge inkt weg te krabben met een mesje of een puimsteen. Natuurlijk krabde Desiderius helemaal geen naam weg: hij verspreidde het boek wijd en zijd, en het werk werd de eerste grote bestseller van de westerse christelijke literatuur!