Isinalin ng makina, kasalukuyang nirerepaso. Malugod na tinatanggap ang mga pagwawasto.
Ang Buhay ni San Martin · Epilogo ng Tagapagsalaysay
Ang sumunod na nangyari: Ang kamatayan ni San Martin at ang pinagmulan ng ika-11 ng Nobyembre
Bakit nagtatapos ang aklat ni Sulpicio Severo nang hindi ikinukuwento ang kamatayan ni San Martin? Sa pinakasimpleng dahilan sa lahat: nang matapos ang manuskrito at ipadala sa bahay ni Desiderio, noong tagsibol o tag-init ng 397, naglalakad pa si Martin sa mga daan ng Galia.
Pero malapit na malapit na ang wakas ng kaniyang paglalakbay — at si Sulpicio Severo mismo ang nagkuwento nito hindi nagtagal sa tatlong di-malilimutang liham (ang Mga Liham kay Eusebio, sa diyakonong si Aurelio at sa kaniyang biyenang si Bassula).
Sa pagtatapos ng Oktubre o sa mga unang araw ng Nobyembre ng taon ding iyon na 397, na lubha nang pinahina ng mga taon, nalaman ni Martin na nag-aaway-away ang mga pari ng parokya ng Candes (ngayon ay Candes-Saint-Martin, kung saan umaagos ang ilog Vienne papasok sa Loire). Tapat sa kaniyang prinsipyong huwag kailanman iwang hindi naghihilom ang isang alitan, agad siyang umalis para pagkasunduin sila.
Matapos mapagkasundo ang kaparian ng Candes, habang naghahanda siyang bumalik sa minamahal niyang monasteryo ng Marmoutier, bigla niyang naramdamang nanghihina siya, pinabagsak ng napakataas na lagnat. Nagtipon ang kaniyang mga alagad sa paligid ng kaniyang higaan na lumuluha: “Ama, bakit mo kami iiwan? Kanino mo kami ipagkakatiwala, kaming magiging mga ulila? Susunggaban ng mga mababangis na lobo ang iyong kawan!” Hati ang loob sa pagitan ng pagnanais na pumanaw na sa wakas patungo sa Diyos at ng lungkot na iwang walang tagapagtanggol ang kaniyang mga monghe, binigkas noon ni Martin ang isa sa mga pinakatanyag na pangungusap ng kaniyang buhay: “Panginoon, kung kailangan pa ako ng iyong bayan, hindi ko tinatanggihan ang gawain (non recuso laborem); mangyari nawa ang iyong kalooban.”
Sa mga huling araw ng lagnat, ayaw man lang niyang payagang lagyan ng simpleng kutsong dayami ang ilalim ng kaniyang katawan: iginiit niyang mamatay nang nakahigang patihaya sa lupa, sa ibabaw ng abo at isang magaspang na tunika ng penitensiya, at sinabi sa kaniyang mga alagad: “Ang isang Kristiyano ay hindi dapat mamatay sa ibang paraan kundi sa ibabaw ng abo.” Nang gustuhin ng mga pari na ipihit siya nang kaunti patagilid para maibsan ang mga kirot ng kaniyang katawan, hiniling niya sa kanila: “Pabayaan ninyo ako, mga kapatid, hayaan ninyong patuloy akong tumingin sa langit sa halip na sa lupa, para masanay na ang aking espiritu sa daang tatahakin nito patungo sa Panginoon.” Sa pinakahuli niyang mga sandali, nang maramdaman ang presensiya ng Diyablong nakatayo sa tabi niya, hinarap niya ito sa huling pagkakataon: “Ano ang ginagawa mo rito, malupit na halimaw? Wala kang makikitang anumang sa iyo sa akin, isinumpa: tatanggapin ako sa kandungan ni Abraham!” At sa gayon ay pumanaw siya nang payapa, noong ika-8 ng Nobyembre 397.
Isinakay ang bangkay sa bangka paakyat sa ilog Loire hanggang sa lungsod ng Tours, na sinamahan ng dami ng taong hindi pa kailanman nakita — sinasabi sa atin ni Sulpicio na ang mga monghe pa lang ay halos dalawang libo na, bukod pa sa di-mabilang na mga konsagradong babae at sa buong populasyon ng mga bayan at nayon, na naglakad sa mga pampang na umaawit ng mga salmo habang dumaraan ang bangka.
Ang taimtim na paglilibing sa Tours ay naganap pagkaraan ng tatlong araw, noong ika-11 ng Nobyembre 397. Ang mismong petsang iyon — ang araw na inihimlay sa lupa ang katawan ni Martin sa bungad ng taglamig sa Europa, sa panahong patapos na ang gawain sa bukid, tinitikman ang bagong alak sa mga bodega at iniihaw ang mga kastanyas ng panahon — ang naukit magpakailanman sa alaala ng buong Europa bilang Araw ni San Martin.