Pola ogrtača Preuzmi knjigu
The tomb of Saint Martin in the crypt of the Basilica of Saint Martin in Tours, France, with its columned stone canopy, altar and lamps, surrounded by ex-voto plaques, photographed in 2025.

MestaTur, Francuska · od 397. godine

Grob svetog Martina

Tražio je postelju od pepela. Šesnaest vekova kasnije ljudi i dalje silaze niz stepenice do mesta gde leži.

Benjamin Smith · CC BY-SA 4.0

Grob

Dva široka stepeništa vode dole u kriptu. Grob je od mermera i ružičastog peščara, s mozaikom, u obliku sarkofaga, i počiva na deset stubova. Pokriva kamenje prvobitnog groba. Kroz otvore na njegovim stranama možeš da vidiš drevnu ploču i jedan relikvijar.

The reliquary holding a relic of Saint Martin, displayed behind a gilded grille inside the saint's tomb in the crypt of the Basilica of Saint Martin in Tours, France, photographed in 2016.

Martin je umro u Kandu 8. novembra 397. i sahranjen je u Turu tri dana kasnije. Nad grobom su otad stajale četiri crkve. Posle Francuske revolucije grob je bio izgubljen šezdeset godina, pa je ponovo nađen u jednom podrumu. Ova stranica prati to mesto od dana sahrane do onoga što se tamo danas dešava. Većina onoga što sledi potiče iz kasnijih izvora, ne od Sulpicija.

Kasnija tradicija

Kako je dospeo da bude sahranjen ovde

Martin je bio starac kad je otišao u Kand, na zapadnom rubu svoje eparhije, da smiri svađu među sveštenstvom. Tamo je umro, ležeći na pepelu, po sopstvenoj želji.

Kand stoji na mestu gde se reka Vijena uliva u Loaru, između Tura i Poatjea, i oba grada su htela telo. Predanje, koje potiče od Grgura Turskog, dva veka kasnije, kaže da su ga ljudi iz Tura noću izneli kroz prozor i čamcem odvezli uz Loaru.

Legenda dodaje da se cveće otvaralo duž obala dok je čamac prolazio, iako je bio novembar. To je jedno od objašnjenja za naziv leto svetog Martina.

Jedanaestog novembra sahranjen je na hrišćanskom groblju izvan grada, kraj rimskog druma koji je vodio na zapad. Bazilika danas to groblje smešta ispod ulice de Al (rue des Halles).

Simone Martini, „Smrt svetog Martina”, freska, početak četrnaestog veka. Donja bazilika Svetog Franje, Asizi.
Simone Martini, „Smrt svetog Martina”, freska, početak četrnaestog veka. Donja bazilika Svetog Franje, Asizi.
Simone Martini, „Sahrana svetog Martina”, freska, početak četrnaestog veka. Donja bazilika Svetog Franje, Asizi.
Simone Martini, „Sahrana svetog Martina”, freska, početak četrnaestog veka. Donja bazilika Svetog Franje, Asizi.
Workshop of Derick Baegert, The Death of Saint Martin of Tours, panel painting, c. 1490, LWL-Museum für Kunst und Kultur, Münster, Germany; the dying bishop is surrounded by clergy while an angel and a two-faced demon wait at his bedside.
Derick Baegert (workshop), c. 1490 · LWL-Museum für Kunst und Kultur, Münster

Šesnaest vekova nad jednim grobom

  1. 437

    Drveni zaklon

    Prema Grguru Turskom, Brikcije, teški učenik koji je nasledio Martina kao episkop, podigao je nad grobom drvenu građevinu da zaštiti grob i ogrtač.

  2. 470 ili 471

    Prva bazilika

    Episkop Perpetuj zamenio ju je bazilikom, posvećenom 4. jula. Grgur je opisuje: duga 160 stopa, 52 prozora, 120 stubova, 8 vrata. Perpetuj je uredio doček hodočasnika i dao da se spisak Martinovih čuda prepeva u stihove.

  3. 508

    Hlodoveh

    Posle pobede nad Vizigotima Hlodoveh je došao u baziliku, gde su ga izaslanici cara iz Konstantinopolja uveli u zvanje konzula. Njemu se pripisuje da je Martina učinio zaštitnikom franačkog kraljevstva.

  4. 562–563

    Grgur Turski

    Mladi Grgur je došao kao bolestan hodočasnik i, kako sam kaže, ozdravio. Kasnije je kao episkop napisao četiri knjige o čudima svetog Martina.

  5. 796

    Alkuin

    Alkuin, savetnik Karla Velikog, postao je opat Svetog Martina. Pod njim je skriptorijum u Turu postao jedna od velikih radionica knjiga u Evropi. Godine 813. crkveni sabor je hodočašće u Tur izjednačio s hodočašćem u Rim.

  6. 853

    Normani

    Normanski pljačkaši su spalili crkvu. Zajednica je više puta bežala s moštima, čak do Osera i Šablija u Burgundiji, i vraćala ih kad bi nastao mir. Godine 918. svetilište je dobilo sopstveni utvrđeni zid.

  7. 987

    Kralj kao opat

    Od Iga Kapeta do 1789. kralj Francuske nosio je titulu opata Svetog Martina.

  8. 1014

    Velika crkva

    Posle požara rizničar Erve je ponovo sazidao baziliku po ogromnom romaničkom planu. Osvećena je 4. jula 1014. Na kraju je imala pet kula i brod dug 56 metara. Tur je tada već bio jedna od glavnih stanica na putu za Santjago de Kompostelu, koji je po njemu dobio ime Via Turonensis.

  9. 1562

    Kivot spaljen

    U vreme verskih ratova protestanti su opljačkali baziliku i spalili kivot. Spaseni su samo deo lobanje i jedna kost ruke.

  10. 1797

    Srušena

    Revolucija je crkvu proglasila nacionalnim dobrom, a zatim ju je pretvorila u štalu. Pošto su olovo s krova i gvozdene zatege pokradeni, svodovi su se urušili 2. novembra 1797. i grad je naredio da se sruši. Preko tog mesta prosečene su ulice. Dve kule su pošteđene, jedna zato što je pijaci trebao sat.

  11. 1860

    Ponovo nađen

    Četrnaestog decembra 1860. Leon Papen-Dipon, laik poznat kao sveti čovek iz Tura, kopao je s dvojicom drugova u podrumima kuća na tom mestu i objavio da je našao grob. Hodočasnici su se vratili.

    Portrait of the Venerable Léon Papin-Dupont (1797-1876), the 'Holy Man of Tours', from a 19th-century oil painting by an unknown artist reproduced on a devotional card of the Confraternity of the Holy Face of Tours.
    Leon Papen-Dipon (1797–1876), koji je 1860. ponovo našao grob.
  12. 1886

    Nova bazilika

    Posle duge svađe oko njene veličine, arhitekta Viktor Lalu je sazidao manju crkvu, pod pravim uglom u odnosu na staru, iznad groba. Kripta je otvorena 1889, a crkva 1890. Osvećena je 4. jula 1925.

  13. 1996

    Jovan Pavle II

    Dvadeset prvog septembra 1996. papa Jovan Pavle II došao je u baziliku i sreo se s oko dvesta ljudi opisanih kao ranjeni životom: s bolesnima, invalidima, nezaposlenima, beskućnicima i onima koji ih prate.

  14. 2016

    Statua silazi, pa se vraća

    Godine 2014. skinut je bronzani Martin s kupole, koji su oluje rasklimale. Radnici su našli kutiju s moštima zapečaćenu u njegovoj desnoj ruci 1889. godine, za koju se dotad znalo samo po pričanju. Obnovljena statua podignuta je nazad 15. oktobra 2016, u jubilarnoj godini povodom 1700. godišnjice njegovog rođenja.

Šta danas zatičeš

Ex-voto thanksgiving inscriptions to Saint Martin covering the vaults above a carved capital in the crypt of the Basilica of Saint Martin in Tours, France, photographed in 2025.

Zidovi zahvalnosti

Zidovi oko groba prekriveni su malim mermernim pločama koje su ostavili ljudi čije su molitve uslišene. Običaj se nastavlja: bazilika kaže da je najnovija iz 2017. godine.

The crypt of the Basilica of Saint Martin in Tours, France, seen from its east entrance, with the tomb of Saint Martin in the background and walls covered in ex-voto inscriptions, photographed in 2025.

Kripta

Deset stubova od škotskog mermera deli kriptu na pet brodova. Obris rane crkve označen je u podu. Staklena ploča iz 1988. prikazuje Martina kako ljubi gubavca. Nedeljna misa se ovde služi u 9.30.

The nave of the Basilica of Saint Martin in Tours, France, looking towards the choir and the dome, photographed in 2025.

Iznad groba

Glavni oltar stoji tačno iznad groba i čuva relikviju Martinove glave. Brod počiva na četrnaest stubova, od kojih je svaki isklesan iz jednog bloka granita. Vitraži pripovedaju njegov život i nalaženje groba. Kraj oltara stoje crveno-žuti kišobran i zvono, znaci male bazilike.

The bronze statue of Saint Martin blessing the city from the top of the dome of the Basilica of Saint Martin in Tours, France, photographed in 2012.

Episkop na kupoli

Bronzani Martin, viši od četiri metra, blagosilja grad s vrha kupole, oko 51 metar iznad ulice. U njegovoj desnoj ruci zapečaćena je jedna svetiteljeva kost, s moštima Brikcija, Perpetuja i Grgura Turskog.

The Tour Charlemagne in Tours, France, a surviving tower of the medieval collegiate church of Saint Martin demolished after the French Revolution, with the present basilica at right, photographed in 2022.

Kula Karla Velikog

Severna kula stare crkve i danas stoji u ulici de Al. Polovina se jedne večeri 1928. srušila na ulicu, a da niko nije povređen, i ponovo je sazidana šezdesetih godina dvadesetog veka. Predanje kaže da je pod njom sahranjena Luitgarda, žena Karla Velikog, koja je umrla u Turu 800. godine. Grad organizuje obilaske s vodičem.

The Tour de l'Horloge (Clock Tower) in Tours, France, a surviving tower of the medieval collegiate church of Saint Martin, with the dome of the present basilica in the background, photographed in 2025.

Kula sa satom

Druga preživela bila je kula riznice na starom zapadnom pročelju. Njen šiljati vrh zamenjen je 1795. malom kupolom sa zvonom koje je otkucavalo pijačne sate. Iz njenih uglova još štrče prelomljeni lukovi nestalog broda.

Printed plan titled 'Basilique de St Martin à la fin du 18e siècle - plan d'ensemble', showing the ground plan of the medieval collegiate church of Saint Martin in Tours before its demolition, laid over the later streets, with the Tour Charlemagne, the Tour de l'Horloge and the cloister; printed in Tours, kept at the Bibliothèque nationale de France.

Crkva nacrtana na ulici

Kaldrma u ulici de Al pokazuje gde su stajali stupci starog broda. Njihovi temelji su sačuvani gotovo tri metra ispod ulice i kuća.

Line drawing of a carved Renaissance arcade of the cloister of Saint-Martin in Tours, France, figure 91 from Léon Palustre, L'Architecture de la Renaissance (1892).

Klaustar

Jedna galerija renesansnog klaustra, započetog 1508, sačuvana je među starim kanoničkim kućama, s kapelom Svetog Jovana iz trinaestog veka na uglu.

The Basilica of Saint Martin in Tours, France, with its dome crowned by the statue of the saint (right) and the medieval Tour Charlemagne (left), photographed in 2025.

Bazilika

Laluova crkva je sazidana od krečnjaka, granita i mermera, u stilu pozajmljenom od Vizantije. Pročelje joj gleda na jug, na trg koji nosi ime Jovana Pavla II.

Kako ljudi odaju poštu

  1. Na grobu, bilo kog dana

    Bazilika je otvorena svakog dana i ulaz je slobodan. Ljudi silaze u kriptu, stoje ili kleče kod groba i mole se, na mnogim jezicima, za ozdravljenje, za pomirenje, za nekog drugog. Misa se služi svakog dana u 11.

  2. Veče 10. novembra

    Uoči praznika, posle večernje u katedrali, ljudi pešače kroz grad do bazilike. Tamo se odaje pošta moštima svetog Martina i blagosilja se grad.

  3. 11. novembar

    Dan njegove sahrane počinje misom za mir i nastavlja se misom svetog Martina na grobu. U podne se služi obrok za ljude u nevolji. Po podne sledi svečana misa u katedrali. Tako je izgledao program 2026. godine.

  4. 4. jul, letnji sveti Martin

    Tur čuva i drugi datum: 4. jul, dan kad je Martin 371. postavljen za episkopa. Prva bazilika, romanička i sadašnja posvećene su, sve tri, na 4. jul.

  5. Ploča na zidu

    Ko veruje da mu je molitva uslišena može da zatraži da se u kripti postavi ploča. To je najstariji način da se na ovakvom mestu kaže hvala.

  6. Peške

    Grupe stižu kao hodočasnici, neke posle više dana pešačenja. Mogu da naruče misu na grobu, da ih jedna od sestara provede kroz baziliku i da napolju obiđu ostatke starog svetilišta.

  7. Ko čuva mesto

    Posetioce dočekuju sveštenici Zajednice Svetog Martina, sveštenici i đakoni eparhije i zajednica sestara benediktinki. Predsednik Francuske Republike nosi titulu počasnog kanonika bazilike, kao što su kraljevi nekad nosili titulu opata.

Peške do groba

Via Sancti Martini je mreža staza širom Evrope koje se sve završavaju na grobu. Savet Evrope ju je 2005. priznao kao kulturnu rutu. Rute zajedno imaju više od 5.000 kilometara.

A stone marker waymarking the Via Sancti Martini (Way of Saint Martin) at Candes-Saint-Martin, France, photographed in 2016.
Iz Sombathelja
Dugi put: od njegovog rodnog mesta u Mađarskoj, preko Pavije, gde je odrastao, do njegovog groba. Celom dužinom otvoren je 2016. godine.
Staza leta svetog Martina
Od Kanda do Tura duž Loare, putem kojim je telo doneto. Četiri ili pet dana peške, nešto više od 100 kilometara. U Tur ulazi ulicom u kojoj je, po predanju, telo počivalo.
Trirska staza
Od Tura do Vormsa i Trira u Nemačkoj, u spomen na njegova putovanja na carski dvor. Iz grada izlazi preko Marmutjea, Vuvrea i Amboaza.
Episkopova staza
Od Poatjea i Ligižea do Tura, put kojim su ga 371. doveli iz manastira da ga postave za episkopa.
Do Saragose i do Utrehta
Još dva kraka, jedan u Španiju, a drugi do holandskog grada čija je katedrala posvećena njemu.
Put za Santjago
Via Turonensis, najseverniji od četiri francuska puta za Kompostelu, nosi ime po Turu. Srednjovekovni hodočasnici su usput svraćali na Martinov grob.

Još dva mesta

Kand, gde je umro

Crkva u Kandu stoji iznad ušća Vijene u Loaru. Za njenu severnu kapelu kaže se da zauzima mesto kuće u kojoj je Martin umro. Hodočasnici su dolazili ovamo iako u crkvi nikada nisu bile njegove mošti.

Marmutje, gde je živeo

Preko Loare, naspram Tura, u padini brda sačuvane su pećine njegovih prvih monaha, među njima i jedna zvana Počinak svetog Martina. Ruševine pripadaju gradu i delimično se mogu obići.

Kako stići

Bazilika se nalazi u starom centru Tura, na oko četvrt sata hoda od železničke stanice u Turu.

Basilique Saint-Martin
Rue Descartes, 37000 Tours, France

Uputstva za put ↗ Otvori u Google mapama ↗

Mapu obezbeđuje Google. Učitava se tek kada je zatražiš, pa se pre toga ništa ne šalje Google-u.

Pre nego što kreneš

  • Basilique Saint-Martin, rue Descartes, 37000 Tours, France. Ulaz je s trga koji nosi ime Jovana Pavla II.
  • Regionalna turistička organizacija navodi da je otvorena svakog dana od 7.30 do 19.00, besplatno, i upozorava da radno vreme nije zagarantovano.
  • Misa: od ponedeljka do subote u 11.00 u bazilici. Nedeljom u 9.30 u kripti i u 11.00 u bazilici.
  • Kula Karla Velikog obilazi se s vodičem, u obilascima koje organizuje grad Tur.
  • Ovi podaci su pročitani u novembru 2026. Pre puta proveri u bazilici.

Dve rečenice

Gde god se zna za Hrista, Martin se poštuje.
Pripisuje se Venanciju Fortunatu, šesti vek
Ako je Hristos trpeo Judu, zašto ja ne bih trpeo Brikcija?
Izreka koja se pripisuje Martinu, o učeniku koji je kasnije podigao prvi zaklon nad njegovim grobom

Grob je u Turu. Čovek je u knjizi.

Poslednje putovanje → Martinje Preuzmi knjigu, besplatno

Sastavljeno u novembru 2026. na osnovu sajta same bazilike, članaka o bazilici i njenim kulama na Vikipediji na francuskom, engleskom i nemačkom, stranice Saveta Evrope o Ruti svetog Martina iz Tura i francuskog registra kulturne baštine. Tamo gde se izvori ne slažu oko datuma, navedena su oba. Ako je nešto ovde pogrešno, javi nam. Našao si grešku? Javi nam

Slike (20)
Preuzmi knjigu