Machinevertaling, wordt nog nagekeken. Verbeteringen zijn welkom.
Het leven van Sint-Maarten · Hoofdstuk III
De mantel die bij de poorten van Amiens in tweeën werd gesneden en het visioen van Christus
Op een keer, in een tijd waarin hij niets meer bij zich had dan zijn wapens en een eenvoudige soldatenmantel, midden in een winter die veel strenger was dan gewoonlijk – met een kou zo fel dat veel mensen op straat doodvroren – kwam Martinus bij de poorten van de stad Amiens een arme man tegen die helemaal naakt was. De bedelaar vroeg de voorbijgangers medelijden met hem te hebben, maar iedereen liep door zonder ook maar de minste aandacht aan hem te schenken. Die jongeman vol geloof begreep meteen dat, als niemand anders de stakker te hulp kwam, God hem aan zijn zorg had toevertrouwd.
Maar wat kon hij doen? Hij had niets meer dan de soldatenmantel die hij droeg, want al het andere had hij aan andere behoeftigen weggegeven. Dus trok hij het zwaard dat hij aan zijn gordel droeg, sneed de mantel precies doormidden, gaf de ene helft aan de arme man en sloeg het overgebleven stuk weer om zijn schouders. Om hem heen barstten sommige omstanders in lachen uit, omdat ze de aanblik van een soldaat met een half afgesneden mantel belachelijk vonden; veel anderen echter, met meer geweten, schaamden zich diep dat ze niet iets dergelijks hadden gedaan, terwijl zij meer dan genoeg middelen hadden om die man te kleden zonder zelf kou te lijden.
De nacht daarop zag Martinus, nadat hij in slaap was gevallen, Christus in een droom, gekleed in precies de helft van de mantel die hij aan de bedelaar had gegeven. Hij voelde dat hem gevraagd werd goed naar de Heer te kijken en het kledingstuk te herkennen dat hij had weggegeven. Meteen daarna hoorde hij Jezus met heldere stem tegen de menigte engelen om hem heen zeggen: “Martinus, die nog maar catechumeen is, heeft Mij met deze mantel bekleed!”
Trouw aan de woorden die Hij zelf in het evangelie had gesproken – “Alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijksten van mijn broeders, dat hebben jullie voor Mij gedaan” – liet de Heer op deze manier zien dat Hij het zelf was die in de persoon van die arme man was ingewikkeld; en om de waarde van dat gebaar te bevestigen wilde Hij verschijnen in precies het stuk stof dat de bedelaar had gekregen. Ondanks dit visioen werd Martinus niet ijdel. Integendeel: omdat hij in dit alles de goedheid van God herkende, haastte hij zich om zich te laten dopen zodra hij achttien was geworden. Toch verliet hij het leger niet meteen, want hij gaf toe aan het aanhoudende smeken van zijn tribuun, die een goede vriend en tentgenoot van hem was; deze bevelhebber beloofde hem namelijk dat ook hij, zodra zijn eigen diensttijd erop zat, het leven in de wereld vaarwel zou zeggen. Zich vastklampend aan die belofte bleef Martinus na zijn doop nog bijna twee jaar in het leger, al was hij toen alleen nog in naam soldaat.
We hebben zojuist de beroemdste episode uit het leven van Sint-Maarten gelezen, die zich afspeelde bij de poorten van Samarobriva Ambianorum – de huidige stad Amiens, in Noord-Frankrijk – tijdens een ijskoude winter in de jaren 330 of 350. Drie wetenswaardigheden maken dit tafereel nog levendiger:
1. Waarom sneed Martinus de mantel doormidden in plaats van hem helemaal weg te geven? In de Romeinse keizerlijke garde hoorde de witte of scharlakenrode soldatenmantel (chlamys, in de winter vaak gevoerd met schapenvacht) bij het voorgeschreven uniform: de ene helft was eigendom van de Romeinse staat en de andere helft werd door de soldaat zelf betaald. Als een soldaat helemaal zonder mantel op het appel verscheen, werd hij gestraft voor het kwijtraken van uitrusting! Door de mantel met zijn zwaard doormidden te snijden gaf Martinus alles weg wat van hemzelf was en hield hij het verplichte deel – en hij zag er daarna zo komisch uit (truncatus habitu) dat voorbijgangers moesten lachen.
2. Hoe de halve mantel van Martinus de woorden “kapel” en “kapelaan” opleverde: Eeuwen later werd deze halve mantel van Sint-Maarten (in het laat-Latijn de cappa, “manteltje”, genoemd) de kostbaarste relikwie van de Frankische koningen, die hem zelfs meenamen in de strijd. Het kleine heiligdom waar ze de cappa van Sint-Maarten bewaarden, ging de capella (“de plaats van het manteltje”) heten, en de priesters die ermee belast waren erop te passen, waren de capellani. Dat is de directe oorsprong van onze woorden kapel en kapelaan!
3. En de “sint-maartenszomer”? Zoals je aan de oorspronkelijke tekst van Sulpicius Severus kunt zien, bestond in de vierde eeuw de legende nog niet dat op dat moment de zon door de wolken brak. Die volkstraditie ontstond eeuwen later, toen het feest van de begrafenis van Sint-Maarten (op 11 november) ging samenvallen met het gebruikelijke weerbeeld van half november – een reeks dagen met warme zon en een heldere hemel voordat de winter invalt – en zo de menselijke warmte van het gebaar met de mantel voorgoed verbond met de herfstzon.