Isinalin ng makina, kasalukuyang nirerepaso. Malugod na tinatanggap ang mga pagwawasto.
Ang Buhay ni San Martin · Kabanata XII
Ang libing ng pagano na nanigas sa gitna ng bukid
Pagkaraan ng ilang panahon, sa isa sa kaniyang mga paglalakbay sa kanayunan, natanaw ni Martin sa malayo ang libing ng isang pagano, na patungo sa paglilibingan at napapaligiran ng mga ritwal ng pamahiin. Dahil mahigit pitong daang metro pa ang layo nila, huminto si Martin para subukang alamin kung ano ang pagtitipong iyon, dahil hindi niya maaninag nang malinaw mula sa malayo kung ano ang nangyayari.
Gayunman, nakita niyang isa itong malaking pangkat ng mga magsasaka, at napansin niya ang ilang puting telang lino na pumapagaspas sa hangin sa ibabaw ng pinapasan nila sa balikat. Agad siyang nakumbinsing nagdaraos sila ng isang prusisyong pagano, dahil may lumang kaugalian ang mga taga-bukid ng Galia na iparada sa mga bukirin ang mga estatwa ng kanilang mga diyos, na natatakpan ng mga puting tela.
Itinaas noon ni Martin ang kaniyang kamay, nag-antanda ng krus sa direksiyon nila at inutusan silang huminto sa kinatatayuan nila at ibaba ang kanilang dala. Pambihira ang sumunod na nangyari: una, biglang napahinto ang lahat ng lalaking iyon, hindi gumagalaw na parang mga estatwang bato; pagkatapos, gaano man sila magpumilit na sumulong, hindi sila makahakbang kahit isa pasulong at nagsimulang magpaikot-ikot sa kinatatayuan nila sa paraang lubos na katawa-tawa, hanggang sa, dahil sa pagod, ay wala silang nagawa kundi ilapag ang bangkay sa lupa. Tulala, nagtinginan sila nang tahimik, hindi maunawaan kung ano ang nangyayari sa kanila.
Samantala, nang makita ang tagpo nang mas malapitan, napagtanto ni Martin na isa lang itong prusisyon ng libing at hindi prusisyon ng mga idolo. Itinaas niyang muli ang kaniyang kamay at pinalaya silang buhatin ang patay at magpatuloy sa kanilang lakad. Kaya nga, nang gustuhin niya, pinahinto niya sila; at nang makita niyang nararapat, hinayaan niya silang umalis nang payapa.
Ang pangyayaring ito — na halos nakakatawa dahil sa larawan ng mga lalaking paikot-ikot at hindi makaalis sa iisang lugar — ay tumutulong na ipaliwanag ang pinagmulan ng mismong salitang pagano!
Sa Latin, ang isang nayon o distritong rural ay tinatawag na pagus, at ang sinumang nakatira doon ay isang paganus — ang taga-bukid, ang taga-nayon (na tinatawag din ni Sulpicio na rusticus). Samantalang mabilis na lumaganap ang Kristiyanismo sa mga lungsod na Romano (civitates), sa mga rural na lugar ng Galia ay matagal na pinanatili ng mga magsasaka ang mga lumang ritwal na Celta-Romano. Isa sa mga pinakapopular ay ginaganap tuwing tagsibol (katulad ng pistang Romano na Ambarvalia at ng kulto kay Cibeles o sa mga sinaunang inang diyosa ng mga Celta): nagdadala sila ng mga imahen ng mga diyos, na natatakpan ng mga puting telang lino, sa prusisyon sa paligid ng mga taniman ng trigo para humingi ng masaganang ani. Sa layong 500 hakbang na Romano (mga 740 metro), napagkamalan ni Martin ang kumot ng patay na mga belo ng isa sa mga prusisyong iyon ng mga magsasaka — pero nang makita niyang mga taga-nayon lang pala ito na maglilibing ng patay, hinayaan niya silang magpatuloy sa kanilang buhay.